TOM INGELBRECHT

Pascasius Justus Turcq (Paschier Joosz Turck, ca. 1520-nà 1591) werd geboren in Eeklo en studeerde als volwassene filosofie en geneeskunde aan diverse Italiaanse universiteiten. Na zijn terugkeer in de Nederlanden werd hij stadsarts in Bergen op Zoom, maar ook lijfarts van verschillende vooraanstaande notabelen. Toen Willem van Oranje op 18 maart 1582 in Antwerpen tijdens een moordaanslag door een kogel werd getroffen, was het Pascasius die het bloeden wist te stelpen en het leven van de beroemde staatsman redde. Tijdens zijn verblijf in Padua schreef Turcq zijn twee boeken 'Alea, sive de curanda ludendi in pecuniam cupiditate' (‘Het dobbelspel, of over het genezen van de drang om voor geld te spelen’). Het werk is uniek omdat het gokverslaving op een medische manier benadert, zonder het a priori als een moreel falen te categoriseren. Turcq presenteert gokken als een speelse activiteit die echter tot dwangmatig gedrag kan leiden waarvan men zich nauwelijks nog kan bevrijden. In het voorwoord van zijn 'Alea' zet de auteur gokverslaving als een geestesziekte naast de reeds voldoende bestudeerde passionele liefde.

Petrus Pictor (‘Pieter de Schilder’) was de zoon van een zekere Johannes en was wellicht actief tijdens het laatste kwart van de elfde en eerste kwart van de twaalfde eeuw. Hij was als kanunnik verbonden aan het Onze-Lieve-Vrouwekapittel van Sint-Omaars in Frans-Vlaanderen, misschien als miniaturist of kopiist in het scriptorium. Op naam van Petrus Pictor zijn een achttiental Latijnse gedichten overgeleverd, die handelen over de oudheid, over wantoestanden in de Kerk en over de verdorvenheid van vrouwen. Het bekendste van zijn dichtwerken is ongetwijfeld 'De laude Flandriae' ofte 'Lof van Vlaanderen', dat gedateerd wordt rond het jaar 1110. Het werk bezingt de glorie van Vlaanderen en haar geschiedenis in 44 hexameters die rijmen vóór de cesuur en aan het verseinde. Op het einde van het gedicht, dat niet op alle punten even duidelijk is en best wel wat historische achtergrond veronderstelt, lijkt Pictor afscheid te nemen van Vlaanderen. Deze (gedwongen?) ballingschap vult de dichter echter met melancholie en heimwee naar zijn geliefde vaderland.

Heinrich Cornelius Agrippa (1486-1535) werd geboren in het Duitse Nettesheim en studeerde aan de universiteit van het nabijgelegen Keulen en later in Parijs. Als jongeling trok hij naar Spanje om er als huurling dienst te doen in het leger van keizer Maximiliaan I. Daarna werd Agrippa een beschermeling van Margaretha van Oostenrijk en bracht een carrière als theoloog, medicus, magiër en jurist hem naar Frankrijk, Italië, Duitsland en Zwitserland. Een groot deel van zijn intellectuele werk was gewijd aan occulte thema’s en aan problematische theologische kwesties, die hem meermaals blootstelden aan verdenkingen wegens ketterij, gevangenschap en vervolging. Daarnaast is Agrippa echter ook de auteur van een opmerkelijke tekst met de titel 'Declamatio de nobilitate et praecellentia foeminei sexus' (‘Redevoering over de voortreffelijkheid en superioriteit van het vrouwelijke geslacht’, 1529). Het werk gaat in tegen de misogyne Griekse, Romeinse en Bijbelse traditie en betoogt dat vrouwen door sociale conditionering, opvoeding en voordelen de hele geschiedenis werden onderdrukt, ondanks hun superieure kwaliteiten. Agrippa’s proto-feministische betoog kende een grote verspreiding en werd nog vele eeuwen gedrukt, vertaald en becommentarieerd.

Baptista ‘Spagnoli’ Mantuanus (1447-1516) kwam voort uit een Spaanse familie die zich had gevestigd in het Italiaanse Mantua. Na studies in zijn geboortestad en in Padua bouwde hij een succesvolle religieuze carrière uit bij de orde van de Karmelieten. Zijn hele leven door bleef Mantuanus daarnaast ook schrijven aan een omvangrijk Latijns oeuvre dat bestaat uit diverse prozawerken en meer dan 55 000 verzen. Zo publiceerde hij 'Parthenice Mariana' (1481), drie boeken ter ere van de Maagd Maria; 'De Calamitatibus temporum' (1489), drie immens populaire boeken over de rampen die het Italië van zijn dagen overkwamen; en de 'Alphonsus', over Alfonso van Aragon. Veruit Mantuanus’ invloedrijkste dichtwerk was echter zijn 'Adulescentia' (1498), een collectie van tien eclogen waarin hij Vergiliaanse pastorale personages en thema’s combineerde met christelijke allegorie. Zijn herdersgedichten leverden hem de naam de ‘christelijke Vergilius’ op en werden nog eeuwenlang op school gelezen. Bijzonder populair was Mantuanus’ vierde ecloge, waarin de dichter zijn herdersfiguur Alphus een virulente diatribe laat afsteken tegen het vrouwengeslacht.

Joseph Tusiani (1924-2020) werd geboren in San Marco in Lamis, een klein dorpje in het Italiaanse Puglia. Met een doctoraatstitel van de universiteit van Napels op zak emigreerde hij in 1947 naar de Verenigde Staten, waar hij zijn leven lang taal en literatuur zou doceren aan verschillende universiteiten. Tusiani was daarnaast ook een ijverig schrijver en vertaler die publiceerde in het Italiaans, Engels, Latijn en Gargano, het dialect van zijn geboortestreek. Zijn veelzijdige oeuvre omvat poëzie, vertalingen, essays, een roman en een driedelige autobiografie, een literaire productie die hem talrijke prijzen opleverde, in Amerika en Italië. Tusiani’s Latijnse dichtwerken 'Melos Cordis' (1955), 'Rosa Rosarum' (1984), 'In Exilio Rerum' (1985), 'In Nobis Caelum' (2007) en de verzamelbundel 'Carmina Latina' (1994) maken hem bovendien tot een van de belangrijkste hedendaagse Latijnse dichters. In het ritmische gedicht 'In vehiculo subviario' evoceert hij de menigte die iedere ochtend op weg naar het werk opeengepakt staat in de drukke metro van New York.

Andrzej Krzycki (Andreas Cricius, 1482-1537) werd geboren in een vooraanstaaande familie uit Krzycko Małe, een plaatsje in het huidige Polen. Zijn gegoede afkomst stelde hem in staat om retoriek, kerkelijk én burgerlijk recht te gaan studeren in Italië, onder meer aan de universiteit van Bologna. Krzycki trad vervolgens in dienst van de Poolse koning Sigismund I en startte bovendien een kerkelijke carrière die hem de titel van bisschop en uiteindelijk zelfs die van aartsbisschop zou opleveren. Tijdens zijn leven schreef Krzycki proza en poëzie, zowel in het Pools als in het Latijn. Een groot deel van zijn Latijnse œuvre is gelegenheidspoëzie, maar daarnaast schreef hij ook religieuze dichtkunst en verzen die het Poolse hofleven bezingen. Een kleiner segment van Krzycki’s Latijnse dichtkunst wordt ingenomen door epigrammen en liefdesgedichten. In 'Ad amicam quinque lineae amoris' of 'Tot zijn liefje, de vijf fasen van de liefde' ('Carmina amatoria' XVII) alludeert de dichter op de traditionele vijf ‘stappen’ in de liefde: visus, allocutio, tactus, osculum en coitus.

Heinrich Bebel (Henricus Bebelius, ca.1473-1518) was een grote Duitse humanist uit de renaissance. Als professor poëzie en retoriek aan de universiteit van Tübingen verzorgde hij diverse tekstuitgaven, maar ook eigen publicaties in het Latijn. Tot Bebels werken behoren onder meer het allegorische epos 'Triumphus Veneris', een lofrede voor keizer Maximiliaan I (die hem tot 'poeta laureatus' kroonde) en een spreekwoordenboek met de titel 'Proverbia Germanica'. Zijn populairste werk was echter de 'Facetiae', een collectie van 441 grappige anekdotes en fabels, verdeeld over drie boeken. De auteur plaatst zich daarmee in een lange traditie die natuurlijk vooral bekend is om de 'Facetiae' van Poggio Bracciolini (1380-1459). Bebel benadrukt in zijn voorwoord de nood om in het drukke leven af en toe ontspanning te vinden in grappen en grollen. Hij excuseert zich regelmatig voor sommige obscenere verhalen en voor zijn voortdurende kritiek op de clerus, al voegt hij er graag aan toe dat het hypocriete en libertijnse gedrag van priesters en monniken nu eenmaal spot en smaad uitlokt, zoals in 'Facetiae' I.55.

Zoengedichten zijn een van de meest intrigerende fenomenen uit de Latijnse literatuurgeschiedenis. Antieke zoenmotieven uit de verzen van Catullus en de 'Anthologia Graeca' vonden in de renaissance hun weg naar de Neolatijnse poëzie van Italiaanse humanisten en staken vervolgens ook de Alpen over. In de Lage Landen werd Latijnse kuspoëzie zelfs een ware hype dankzij de onovertroffen Janus Secundus (1511-1536), die met zijn 'Basia' als het ware een dichterlijk subgenre creëerde. Secundus’ negentien zoengedichten werden bij ons vooreerst geadoreerd en geïmiteerd door Janus Dousa sr. (1545-1609) uit Leiden en Janus Lernutius (1545-1619) uit Brugge. Een latere en minder bekende Secundus-epigoon was Pieter Van der Straten (Petrus Stratenus, 1616-1641). Hij werd geboren te Goes, studeerde in Leiden en promoveerde te Orléans, om uiteindelijk stadssecretaris te worden in zijn moederstad. Na zijn vroegtijdige dood werden Stratenus’ verzamelde gedichten uitgegeven onder de titel 'Venus Zeelanda et alia eius Poemata', met daarin onder meer een collectie van negentien 'Basia'. In zijn 'Basium VIII' bezingt de dichter de rozige zoenen van zijn liefje Chloë.

Joseph Alfred Bradney (1859-1933) was afkomstig uit Wales en studeerde onder meer aan Trinity College, Cambridge. Hij ging vervolgens echter in het leger en diende nog op het einde van de Eerste Wereldoorlog op respectabele leeftijd in de Territorial Force Reserve, in Noord-Frankrijk en in de Westhoek. Daarnaast was Bradney ook als historicus actief en schreef hij een monumentaal werk over de geschiedenis van Monmouthshire, zijn geboortestreek. In zijn vrije uren las hij echter ook gretig de klassieken en schreef hij bovendien zelf proza en poëzie in het Latijn, vaak om de ellende van de oorlog van zich af te zetten. Deze Latijnse composities verzamelde hij na de 'Great War' in zijn 'Noctes Flandricae' (1919) of 'Nachten in Vlaanderen'. Het meest ontroerende gedicht uit Bradney's bundel is ongetwijfeld het hendecasyllabische afscheidsgedicht voor zijn zoon Walther, die in maart van het laatste oorlogsjaar aan het westelijke front in een verschroeide tank was gesneuveld.

De slag bij Lepanto was een van de grootse zeeslagen uit de wereldgeschiedenis. In de buurt van het huidige Naupaktos, aan de nauwe ingang van de Korinthische Golf, ging een geallieerde vloot onder bevel van ‘Don Juan’ van Oostenrijk op 7 oktober 1571 de confrontatie aan met de Ottomaanse armada. De meer dan tweehonderd christelijke schepen haalden een overwinning op de moslims en zorgden zo voor een immense vreugde in Europa. Een van de opmerkelijkste Neolatijnse lofzangen op deze glorieuze zege werd verrassend genoeg geschreven door een slaaf van zwart-Afrikaanse afkomst. Juan de Sessa, beter bekend als ‘Juan Latino’ (ca. 1518-ca. 1595) was een zwarte slaaf uit Ethiopië, die omwille van zijn talenten samen met de zoon van zijn Spaanse meester werd opgeleid. Hij excelleerde in klassieke talen en muziek, studeerde aan de universiteit van Granada en zou er later zelfs Latijn doceren. In het eerste boek van zijn epos 'Austrias Carmen' beschrijft Juan Latino de gruwelijke gevechten bij Lepanto.

Toen Enea Silvio Piccolomini (1405-1464) in Rome was verkozen tot paus Pius II, werd hij achtervolgd door vervelende demonen uit zijn verleden. In zijn jeugd had hij namelijk een liederlijk leven geleid, buitenechtelijke kinderen verwekt en zelfs gerebelleerd tegen de pauselijke almacht. Maar nu hij na een korte kerkelijke carrière paus was geworden, bezorgde niets hem zoveel verdriet en schaamte als de erotische novelle die hij destijds had geschreven: 'Historia de duobus amantibus' (‘Een verhaal van twee geliefden’). Piccolomini deed er dan ook alles aan om zijn pikante liefdeshistorie, wellicht gebaseerd op ware feiten, van de aardbol te doen verdwijnen. Zijn moeite was echter tevergeefs, want de tekst was intussen immens populair en groeide na de dood van de auteur zelfs uit tot een iconische bestseller. Het verhaal over de overspelige liefde tussen Lucretia en Euryalus, die worden verscheurd door de strijd tussen hart en verstand, hun gloeiende passie en de pijnlijke gevolgen, is ook voor een hedendaags leespubliek intrigerende lectuur. In het begin van zijn novelle beschrijft Piccolomini uitgebreid de eclatante schoonheid van zijn vrouwelijke hoofdpersonage Lucretia.

Richard Croke (ca. 1489-1558) was de grote apostel van het hellenisme in Engeland. Na voorbereidende studies in zijn thuisland trok hij naar Parijs om er Grieks te leren bij Girolamo Aleandro (1480-1542) en Desiderius Erasmus (ca. 1466-1536), die een steun en rolmodel zou worden tijdens zijn vroege carrière. Croke ging vervolgens ook zelf Grieks doceren, onder meer in Leuven, Keulen en Leipzig. Eens zijn reputatie was gevestigd, keerde hij terug naar Engeland, om er in Cambridge de studie van het Grieks uit te bouwen. In het eerste van zijn Latijnse 'Orationes duae' verdedigt Croke de intrinsieke waarde van de Griekse taal en spoort hij zijn studenten aan tot efficiënt 'time management' en volharding. Zijn bevlogen redevoeringen maakten zoveel indruk dat koning Henry VIII hem naar het hof riep om ook zelf Grieks te kunnen leren. Later zou Croke zelfs naar Italië worden gestuurd om daar de beruchte echtscheiding van de koning te gaan bepleiten.

Marco Girolamo Vida (ca. 1485-1566) zag het levenslicht in Cremona en werd na studies in Mantua, Bologna en Padua priester en uiteindelijk zelfs bisschop. Tijdens zijn leven schreef hij een indrukwekkende hoeveelheid Neolatijnse poëzie, zoals de didactische gedichten 'De arte poëtica' (‘Over de kunst van het dichten’) en 'Scacchia ludus' (‘Het schaakspel’). Vida’s magnum opus was echter de 'Christias', een episch dichtwerk in zes boeken over het leven van Jezus Christus, in een volmaakt vergiliaanse taal en stijl. De 'Christias' werd geschreven opdracht van paus Leo X (1475-1521), maar raakte pas vele jaren na diens dood gepubliceerd. Vida’s meesterwerk groeide daarna uit tot het populairste christelijke epos van de renaissance: het kende niet alleen talloze drukken en vertalingen, maar beïnvloedde ook het werk van grote dichters als Torquato Tasso en John Milton. In zijn vijfde boek beschrijft de dichter het leed van Jezus tijdens zijn kruisweg op Goede Vrijdag.

In de twaalfde eeuw kende de antieke dichter Ovidius (43 v.C.-17 n.C.) een ongekende populariteit, zozeer zelfs dat deze eeuw wel eens de ‘Aetas Ovidiana’ (‘Eeuw van Ovidius’) wordt genoemd. In deze hoogdagen van de Ovidius-adoratie zetten ook vele anonieme dichters zich aan het imiteren van hun grote voorbeeld. Dat resulteerde in een groot corpus van ‘pseudo-Ovidiana’ dat soms als de 'Appendix Ovidiana' wordt aangeduid. Een van de talrijke werkjes in deze verzameling is een kort gedicht met de titel 'Contra Mulieres' (‘Tegen vrouwen’). De tekst gaat in iets meer dan dertig verzen fel tekeer tegen het vrouwelijke geslacht en laat zich ondanks het geveinsde auteurschap van Ovidius er niet van weerhouden om zijn onversneden misogynie kracht bij te zetten met een Bijbels referentiekader.

Conrad Celtis (1459-1508) was een van de invloedrijkste vroege Duitse humanisten. Na zijn studies in Keulen en Heidelberg werd hij door Keizer Frederik III (1415-1493) gekroond tot 'poeta laureatus' en reisde hij als dichter en docent zowat heel Europa af. Bij zijn terugkeer vatte hij het plan op om de humanistische vernieuwing in zijn vaderland te propageren door het stichten van academies en de uitbouw van een intellectueel netwerk. Celtis liet een indrukwekkende literaire erfenis na van Latijnse gedichten, geografisch prozawerk en diverse tekstedities, waarmee hij het enthousiasme voor het humanistische gedachtegoed in Duitsland heeft gegrondvest. In zijn postuum verschenen 'Libri odarum' (1513) staat een hendecasyllabisch liefdesgedicht voor Hasilina, een getrouwde vrouw op wie hij in 1489 in Krakow verliefd was geworden. Celtis was namelijk ook een notoire rokkenjager, waardoor hij een syfilisbesmetting opliep die hem in 1508 uiteindelijk fataal zou worden.

Realdo Colombo (ca. 1515-1559) was de zoon van een apotheker uit Cremona. Na studies in Milaan en Venetië ging hij geneeskunde studeren aan de universiteit van Padua, waar op dat moment de grote Andreas Vesalius (1514-1564) doceerde. Omwille van zijn chirurgische talent werd Colombo niet enkel Vesalius’ vriend en assistent, maar later zelfs zijn opvolger aan de universiteit. Van daaruit trok hij verder om anatomie te gaan doceren in Pisa en Rome, waar hij onderzoek deed met zijn goede vriend Michelangelo (1475-1564). Colombo’s enige gepubliceerde werk, 'De re anatomica', verscheen kort na zijn dood in 1559 en bevatte talloze correcties bij het werk van Vesalius en andere medici. Bij zijn bespreking van de vrouwelijke geslachtsorganen in boek XI claimt de auteur ook persoonlijk de ontdekking van de clitoris. In werkelijkheid was dit bijzondere plekje reeds bekend bij Griekse, Perzische en Arabische medische auteurs, maar Colombo lijkt de eerste te zijn geweest die de vinger legde op de essentiële functie van de clitoris bij de vrouwelijke seksualiteitsbeleving.

De 'Waltharius' is een Vergiliaans aandoend Latijns epos van 1456 verzen, wellicht geschreven in de tiende eeuw door Ekkehard I, een monnik uit het klooster van Sankt Gallen (†973). Het gedicht vertelt de veel oudere Germaanse legende van de held Walther (Waltharius), de zoon van de Visigotische koning Alphere, die in de vijfde eeuw n.C. heerste over Aquitanië. Tijdens zijn jeugd werd Walther door zijn vader als een gijzelaar overgedragen aan de oprukkende Hunnen van Attila. De jongen werkt zich daar op in het leger en komt zelfs aan het hoofd te staan van Attila’s troepen. In deze hoedanigheid gaat hij in opdracht van zijn meester de strijd aan met verschillende opstandige stammen.

Jacopo Sannazaro (1458-1530), geboren in Napels, was een van de grootste Neolatijnse dichters uit Italië. Een aanzienlijk deel van zijn leven bracht hij door in de hofhouding van belangrijke vorsten, maar later trok hij zich terug om zich volledig aan het schrijven te wijden. Naast zijn Italiaanse bucolische vertelling 'Arcadia', schreef Sannazaro gedurende zijn hele leven ook Latijnse verzen. Aan zijn Latijnse meesterwerk zou hij zelfs meer dan twintig jaar hebben gevijld: 'De partu Virginis' (‘De bevalling van de Maagd’), een uniek voorbeeld van humanistische religieuze poëzie in Vergiliaanse hexameters. In het tweede boek van dit werk beschrijft de dichter de wonderbaarlijke geboorte van Jezus Christus.

Jan (Johannes) Adornes (1444-1511) was de oudste zoon van de bekende Brugse humanist Anselm Adornes. Samen met zijn vader trok hij in 1470 op pelgrimstocht naar het Heilige Land, een reis die hen via Genua, Tunis, Egypte en de Sinaï uiteindelijk naar Jeruzalem bracht. Na hun terugkeer via Damascus, Beiroet, Cyprus, Rhodos en Brindisi zette Jan Adornes zich thuis in Brugge aan het schrijven van een gedetailleerd en levendig 'Itinerarium'. Dankzij de nieuwsgierige en tolerante blik van de pelgrims vormt dit reisverslag ook nu nog niet alleen erg boeiende lectuur, maar ook een onschatbare bron voor de laatmiddeleeuwse cultuurgeschiedenis. Zo bevindt het reisgezelschap zich midden juli 1470 in de Egyptische havenstad Alexandrië, waar ze de kledij bewonderen van de plaatselijke moslimvrouwen.

Alfredo Bartoli (1872-1954) werd geboren nabij het Toscaanse Pistoia als een arme boerenjongen, maar hij ging ondanks zijn afkomst toch studeren en werkte zich zelfs op tot leraar, dichter en publicist. Zijn hele leven door schreef hij ook Latijnse poëzie en vele van zijn composities vielen in de prijzen. In 1901 was Bartoli te gast bij een vriend in het Noord-Italiaanse stadje Biella, aan de oevers van de Cervo en in het zicht van de Alpen. Tijdens dit studieverblijf werd hij heerlijk verrast door de eerste sneeuw, een gebeuren dat hem niet enkel terugbrengt naar zijn kindertijd, maar ook verzen van grote Latijnse dichters in hem oproept. Het inspireerde Bartoli tot een melancholisch Latijns gedicht met de titel 'Prima Nix'.

Johannes Flemingus (Jan Vleminck, ca. 1527-1568), heer van Wijnegem, reisde in zijn jeugdjaren de beschaafde wereld rond en vertoefde overal in de hoogste kringen. Als bankier, koopman en mecenas speelde hij vervolgens een vooraanstaande rol in het economische en culturele leven van Antwerpen. Flemingus was echter ook een groot humanist met een opmerkelijk dichterlijk talent. Van zijn Neolatijnse gedichten is een selectie bewaard dankzij zijn innige vriend, de arts en taalkundige Goropius Becanus. In een van deze zestien overgebleven gedichten beweent Flemingus – volledig in het spoor van Janus Secundus – het vertrek van zijn liefje ‘Neaera’.

'Onze' Janus Secundus (1511-1536) is natuurlijk onsterfelijk geworden door zijn 'Basia', een collectie van negentien weergaloze zoengedichten. Door het overweldigende succes van die dichtbundel heeft de rest van Secundus' omvangrijke oeuvre jammer genoeg veel minder aandacht gekregen. Zo schreef het jonggestorven wonderkind onder meer ook drie boeken 'Elegieën', waarvan het eerste deel 'Monobiblos' wordt genoemd en integraal gewijd is aan Secundus' liefje Julia. In het openingsgedicht van die bundel vertelt de dichter hoe hij getroffen werd door de pijlen van zijn meester Cupido.

John Barclay (1582-1621) was een Schotse Neolatijnse auteur die een groot deel van zijn leven doorbracht in Frankrijk, Engeland en Rome, waar hij uiteindelijk zou sterven. Hij schreef commentaren, poëzie en vooral Latijns proza, met de romans 'Euphormionis Satyricon' en 'Argenis' als opmerkelijkste werken. Daarnaast was Barclay echter ook de auteur van het 'Icon Animorum', een uitgesponnen essay over de zeden en de gewoonten van zijn Europese tijdgenoten. De Duitsers worden er neergezet als onverbeterlijke dronkenlappen (V.4).

Jacques de Vitry (ca. 1165/1180-1240) was een Franse historicus, theoloog en kardinaal. Tijdens de vijfde kruistocht trok hij naar het Heilig Land en werd er een tijdlang bisschop van Akko. De Vitry is onder meer auteur van de 'Historia Hierosolymitana', een belangrijke bron voor de historiografie van de kruistochten. Daarnaast schreef hij echter ook talloze brieven en preken, waarin hij graag verhalen verwerkte die als stichtende voorbeelden ('exempla') konden dienen. In een van die verhalen ('Exempla XX') huwt een duivel met een heel vervelende vrouw.

Daniël Heinsius (‘Heyns’, 1580-1655) was een van de meest getalenteerde humanisten uit de Lage Landen. Hij werd geboren in Gent, maar was bijna zijn hele leven actief in Leiden, waar hij grote faam genoot als uitgever van klassieke tekstedities en als hoogleraar Grieks aan de universiteit. Heinsius schreef een omvangrijk oeuvre samen van Latijnse maar ook van Griekse poëzie, in uiteenlopende versmaten en genres. In een van zijn Latijnse gedichten met de titel 'Erotopaegnium' bezingt de dichter een zoentje van zijn liefje 'Rossa', dat hem van zijn ziel berooft.

De grote Italiaanse humanist Giovanni Gioviano Pontano (1426-1503) is ongetwijfeld een van de allerbeste Neolatijnse dichters. In zijn omvangrijke oeuvre bevindt zich ook een minder goed bekende collectie 'Tumuli', twee boeken grafgedichten voor echte en imaginaire overledenen. Het eerste boek bevat een aangrijpend gedicht (I.51) waarin de geest van het jonggestorven meisje Jelsemina de voorbijganger aanspreekt. De god Hymenaeus heeft Jelsemina intussen veranderd in een bloem, misschien wel de gele jasmijn of 'Gelseminum sempervirens'.

De 'Gesta Romanorum' is een anoniem overgeleverde collectie van anekdotes en legenden, die wellicht werd samengesteld op het einde van de 13e of aan het begin van de 14e eeuw. Het werk bestaat uit meer dan tweehonderd moraliserende verhalen die zich grotendeels afspelen in de tijd van de Romeinse keizers (vandaar de titel). De 'Gesta Romanorum' was uitermate populair in de middeleeuwen, werd in tal van volkstalen vertaald en gaf inspiratie aan Boccaccio, Chaucer en Shakespeare. De negenentwintigste vertelling gaat over een keizer en zijn draconische aanpak van malafide rechters.

Marc-Antoine Muret (‘Muretus’, 1526-1585) was een van de grootste Franse humanisten uit de zestiende eeuw. Hij kende een bewogen leven dat hem als professor bracht naar talloze steden in Frankrijk en Italië. Muretus liet ook een omvangrijk en gevarieerd Latijns oeuvre achter, met zowel proza (redevoeringen, commentaren en brieven) als poëzie (tragedies, elegieën, satiren, oden en epigrammen). In een van zijn redevoeringen (Oratio XVIII) zingt hij de lof van de schoonheid en de universele bruikbaarheid van de klassieke talen Latijn en Grieks.

Een van de invloedrijkste pseudo-Ovidiaanse werkjes uit de twaalfde eeuw is het anoniem overgeleverde 'Pamphilus sive de amore' (‘Pamphilus, ofte over de liefde’), een komisch stuk in 780 elegische verzen. Het gedicht was erg populair in het klaslokaal en zou via excerpten, vertalingen en anthologieën op diverse wijzen doorwerken in de volkstalige en Latijnse literatuur van de late middeleeuwen. In het verhaal wordt de ‘held’, Pamphilus, verliefd op de maagdelijke Galatea, maar durft hij haar aanvankelijk nauwelijks te benaderen, getroffen als hij is door haar buitenaardse schoonheid.

De grote Desiderius Erasmus van Rotterdam (ca. 1467-1536) staat natuurlijk vooral bekend om zijn monumentale prozawerken, zoals zijn 'Lof der Zotheid', zijn 'Adagia' en zijn immense Latijnse correspondentie. Tijdens de eerste helft van zijn leven besteedde hij echter evenveel energie aan het componeren van poëzie als aan het schrijven van proza. Erasmus’ omvangrijke dichterlijke oeuvre behandelt vooral opvoedkundige, politieke en theologische thema’s, maar er komt ook liefdespoëzie in voor, zoals een vroege 'Elegie over de machtige Cupido met zijn boog en pijlen', waarvan hier de beginverzen.

Jacobus Eyndius (Jacob van den Eynde, 1575-1614) was een dichter, wetenschapper, historicus en legerkapitein, geboren in het Nederlandse Delft. Zijn beroemdste werk zijn de postuum gepubliceerde 'Chronici Zelandiae libri duo', een Latijnse geschiedenis van Zeeland in proza. Daarnaast schreef Eyndius echter ook heel wat Latijnse poëzie, in het bijzonder de opmerkelijke collectie 'Hydropyrica' ofte 'Gedichten van water en vuur'. In deze liefdesgedichten voor Lucia wordt de tegenstelling tussen water en vuur op tientallen gevarieerde wijzen uitgewerkt, zoals in dit elfde gedicht uit de bundel.

Op 27 november 1095 hield de zestigjarige paus Urbanus II op een veld bij Clermont-Ferrand voor een grote menigte een van de meest invloedrijke toespraken uit de wereldgeschiedenis. Met een meeslepende retoriek en een groteske evocatie van gruwelijke en blasfemische taferelen deed hij de verontwaardiging van zijn toehoorders zo oplaaien dat ze de wapens opnamen om Jeruzalem van de moslims te bevrijden. De meest indrukwekkende versie van Urbanus’ succesvolle redevoering, die het startsein vormde voor eeuwenlange bloederige kruistochten, kan men lezen in de 'Historia Hierosolimitana' van Robertus Monachus (ca. 1055-1122).

Rafael Landívar (1731-1793) werd geboren in Guatemala en trad toe tot de jezuïeten. Toen die religieuze orde uit de Spaanse gebieden werd gezet, trok Landívar naar Europa en vestigde hij zich in Bologna. Daar publiceerde hij in 1781 zijn Rusticatio Mexicana ('Het Mexicaanse landleven'), vijftien boeken Latijnse hexametrische poëzie waarin hij vol heimwee terugkijkt naar zijn verloren vaderland. In het tweede boek bezingt Landívar de spectaculaire vulkaan van Jorullo in Centraal-Mexico.

De Italiaanse humanist Flavio Biondo (1392-1463) is de auteur van het monumentale Italia illustrata, een historische geografie waarin hij veertien regio's van het Italische schiereiland beschrijft. In zijn behandeling van de regio Piceno (boek III) voegt Biondo een markante uitweiding in over een plaatselijke ketterse beweging die zich tegen de pausen van Rome verzette.

Adriaan Reland (Hadrianus Relandus, 1676-1718) was een Nederlandse oriëntalist, cartograaf en dichter. In zijn studentenjaren schreef hij een bundel van dertien Neolatijnse elegieën, die onder de titel 'Galatea, Lusus poeticus' zonder zijn medeweten door een vriend aan de drukpers werd toevertrouwd. De uitgave had een immens succes en maakte Relandus tot een van de beste Neolatijnse dichters uit de Lage Landen. Op het einde van de tiende elegie beklaagt de dichter zich dat zijn afwezige liefje Galatea hem geen geruststellende brieven schrijft.

Olaus Magnus (Olof Månsson, 1490-1557) was een Zweedse rooms-katholieke geleerde, diplomaat en aartsbisschop. In 1555 verscheen zijn Historia de gentibus septentrionalibus (‘Geschiedenis van de noordelijke volken’), een omvangrijke geschiedenis, geografie en etnografisch-folkloristische beschrijving van Scandinavië, die een immense populariteit kreeg in heel Europa. In het werk staat ook de alleroudste gedetailleerde beschrijving van de kunst van het (tour)skiën, door Olaus Magnus gesitueerd in Scricfinnia, in het huidige Noorwegen.

Karl Egger (1914-2003) uit Zuid-Tirol was een priester die als pauselijk secretaris lange tijd verantwoordelijk was voor de vertaling van documenten naar het Latijn in het Vaticaan. Hij werkte onder meer aan het 'Lexicon recentis Latinitatis', een woordenboek met Latijnse termen voor hedendaagse begrippen. Daarnaast publiceerde hij een 'Tirolensia Latina', een Latijnse literaire hommage aan zijn oude Heimat. Het boekje bevat voornamelijk prozateksten, maar ook een fraaie Latijnse elegie waarin Eggers liefde voor de bergen en zijn religieuze denken op een unieke wijze samenkomen.

Joachim du Bellay (ca. 1522-1560) is natuurlijk vooral bekend omwille van zijn Franse poëzie en zijn lidmaatschap van de dichterskring de 'Pléiade'. Tijdens een lang verblijf in Rome schreef hij echter ook een ruime collectie Neolatijnse gedichten, die in 1558 in Parijs werden gepubliceerd. In zijn bundel elegieën onder de titel Amores beschrijft du Bellay onder meer een liefdesaffaire met het Romeinse meisje Faustina, zoals in dit korte 'paraklausithyron' (de liefdesklacht voor een gesloten deur).

Guillaume Caoursin (1430-1501) was als Franse hospitaalridder in 1480 ooggetuige van de belegering van Rhodos door de Ottomanen onder leiding van Mehmed Pasha. In zijn populaire 'Obsidionis Rhodiae urbis descriptio' beschrijft hij hoe de eendrachtige katholieke en orthodoxe verdedigers van de stad een ultimatum van de Ottomanen van de hand wezen.

Giovanni Marrasio († 1452) was afkomstig uit het Siciliaanse Noto, maar bracht een groot stuk van zijn leven door in Siena en Ferrara. Daar ontwikkelde hij zich te midden van grote tijdgenoten tot een van de eerste Neolatijnse dichters. Marrasio's 'Angelinetum' (ca. 1429) is een bundel liefdesgedichten voor zijn liefje Angelina en daaruit komt dit zesde gedicht: 'Ad divam Angelinam' ('Voor de goddelijke Angelina').

Michael Marullos (Μιχαήλ Μάρουλλος, ca. 1453-1500) was een kind van Griekse ouders die na de val van Constantinopel naar Italië waren gevlucht. Daar werd hij niet alleen huursoldaat, maar ook een prominente Neolatijnse dichter. Zo schreef Marullos onder meer een rijke collectie van bijna tweehonderd Epigrammata, in diverse metra en met uiteenlopende thema's. Zijn epigram II.48 is een lofzang voor het bekoorlijke, maar evenzeer gesofisticeerde meisje 'Neaera'.

De Italiaanse Neolatiniste Olympia Fulvia Morata (1526-1555) was een vastberaden protestante, die met haar echtgenoot naar Duitsland vluchtte voor de inquisitie. Bij de gewelddadige inname van Schweinfurt verloor ze quasi al haar geschriften en tevens haar goede gezondheid. Op 26 oktober 1555 schrijft ze vanop haar sterfbed een laatste Latijnse brief aan haar mentor 'Caelius Secundus Curio'.

De Italiaanse humanist Giovanni Gioviano Pontano (1426-1503) was niet alleen een veelzijdig historicus en filosoof, maar ook een van de meest virtuoze Neolatijnse dichters. Een groot deel van zijn dichterlijke oeuvre bestaat uit elegante, soms pikante, maar altijd sprankelende liefdespoëzie, zoals dit korte 'Ad puellas' (Eridanus II.9).

Giovanni Pietro Maffei (Maffeus, 1533-1603) was een Italiaanse Jezuïet. In het twaalfde boek van zijn 'Historiarum Indicarum libri XVI' behandelt hij de Japanse wereld, met onder meer een uitweiding over de plaatselijke theecultuur.

De Schot George Buchanan (1506-1582) bracht een groot deel van zijn bewogen leven door in Frankrijk. Zijn Neolatijnse oeuvre bestaat uit psalmen, lyriek, drama, historiografie, maar ook epigrammen, zoals deze fraaie lofzang op de revitaliserende zoenen van Neaera.

De Duitse humanist en Neolatijnse dichter Vincent 'Obsopoeus' Heidnecker (ca. 1498-1539) publiceerde in 1536 een 'De arte bibendi'. In navolging van Ovidius' 'Ars amatoria' leert hij ons in drie boeken hoe te drinken met mate, hoe vrienden te maken op een receptie en hoe drinkwedstrijden te winnen. Dit is zijn aanhef.

De Florentijnse monnik en reiziger Cristoforo Buondelmonti (ca. 1385- ca. 1430) schreef rond 1420 een 'Liber Insularum Archipelagi'. Het werk, dat lange tijd louter in manuscript is gebleven, bevat kaarten en een beschrijving van tientallen eilanden in de Griekse wereld, zoals ook van Santorini.

De mythologische strijd tussen Pygmeeën en kraanvogels was een geliefd onderwerp voor het Neolatijnse (mock-)epyllion. In 1824 publiceerde de toen zestienjarige Franse schooljongen Théodule Paillard-Fernel (1807-1877) in 127 Latijnse hexameters een 'Combat mémorable entre les pygmées et les grues', waarin hij eerst het land van de Pygmeeën schildert.

Antonio Beccadelli ('Panormità', 1394-1471) is een van de interessantste figuren uit de vroege Italiaanse renaissance. Hij werd vooral bekend om zijn collectie obscene en provocatieve Neolatijnse gedichten 'Hermaphroditus' (1425), waaruit dit epigrammetje voor 'Lentulus'.

Jacopo Sannazaro (1456-1530) was een van de grootste Neolatijnse dichters van de Italiaanse renaissance. In zijn epyllion 'Salices' (1526) ontsnapt een schare nimfen slechts aan de achtervolging van geile saters door te veranderen in wilgen. Hun metamorfose vindt plaats in deze slotscène.

De Italiaanse dichter Giulio Cesare Stella (1564-1624) ofte Julius Caesar Stella publiceerde in 1585 een Neolatijns epos over de ontdekking van de Nieuwe Wereld door Christoffel Columbus: de 'Columbeis'. Na Stella's aanhef bevinden we ons meteen op de Atlantische Oceaan.

De antiquariër en proto-archeoloog Cyriacus van Ancona (ca. 1391-ca.1455) beschrijft in een brief hoe hij op 2 april 1444 met een 'moederschip' en twee kleinere schuitjes vanuit Chios voer naar Foglia Nuova (het antieke Fokaia).

De grote Brugse Neolatijnse dichter Janus Lernutius (1545-1619) schreef met zijn stadsgenoot Victor Giselinus een collectie Catullusparodieën, waarvan dit gedichtje (Manes Catulli 62) speelt met Catullus 72.

Enea Silvio Piccolomini (1405-1464) componeerde voor zijn 'Cinthia' een collectie erotische gedichten, maar toen hij in 1458 tot paus Pius II werd verkozen, deed hij deze verzen liever verdwijnen. In de 19e eeuw kwamen ze echter terug boven water.

De beroemde Giovanni Boccaccio (1313-1375) schreef een collectie Latijnse vrouwenbiografieën. De volgende anekdote komt uit zijn levensbeschrijving van de legendarische oosterse vorstin Semiramis (De mulieribus claris II.9-11).

De dag voor zijn dood beëindigde de Schot John Barclay (1582-1621) zijn Neolatijnse roman Argenis. Dit is de openingspassage.